Diagnoza w kierunku spektrum autyzmu jest przeznaczona dla dzieci z trudnościami w komunikacji i budowaniu relacji społecznych, osób u których pojawia się podejrzenie spektrum autyzmu, a także dla młodzieży i dorosłych – w tym osób późno diagnozowanych. Proces diagnostyczny pomaga lepiej zrozumieć indywidualny sposób funkcjonowania oraz dobrać odpowiednie formy wsparcia terapeutycznego i edukacyjnego.

Diagnoza autyzmu i ADHD to proces wieloetapowy, oparty na standaryzowanych narzędziach diagnostycznych oraz szczegółowym wywiadzie klinicznym.

1. Konsultacja wstępna

Pierwsze spotkanie obejmuje rozmowę na temat zgłaszanych trudności, historii rozwoju (w przypadku dzieci – wywiad z rodzicami) oraz aktualnego funkcjonowania w różnych obszarach życia.

2. Wywiad diagnostyczny

Przeprowadzany jest pogłębiony wywiad kliniczny zgodny z aktualnymi kryteriami diagnostycznymi.

3. Testy i narzędzia standaryzowane

W zależności od potrzeb stosuje się m.in.:

• kwestionariusze diagnostyczne,
• testy uwagi i funkcji wykonawczych,
• narzędzia do oceny funkcjonowania społecznego,
• obserwację kliniczną.

W diagnostyce autyzmu często wykorzystuje się wystandaryzowane narzędzia obserwacyjne, a w diagnozie ADHD – testy mierzące koncentrację i impulsywność.

4. Omówienie wyników i zalecenia

Po zakończeniu procesu przekazywane są szczegółowe informacje zwrotne w postaci pisemnej opinii psychologicznej lub raportu (w zależności od rodzaju badania diagnostycznego) Omawiane są również zalecenia dotyczące dalszego wsparcia (terapia, konsultacja psychiatryczna, dostosowania edukacyjne lub zawodowe).

ADOS-2 (Autism Diagnostic Observation Schedule – Second Edition)

Uznawane na całym świecie, standaryzowane narzędzie diagnostyczne, oparte na bezpośredniej obserwacji zachowania osoby badanej. Badanie polega na przeprowadzeniu ustrukturyzowanych zadań i aktywności dostosowanych do wieku oraz poziomu rozwoju językowego. Pozwala na ocenę m.in.:

• komunikacji werbalnej i niewerbalnej (gesty, kontakt wzrokowy),
• jakości interakcji społecznych (wzajemność społeczna, zainteresowanie ludźmi),
• wzorców zachowań i zainteresowań ,
• obecności zachowań stereotypowych.

ADOS-2 stanowi jeden z kluczowych elementów diagnozy spektrum autyzmu i jest rekomendowany w procesie diagnostycznym zgodnie z aktualnymi standardami klinicznymi.

Diagnoza ADOS-2  obejmuje:

1. Wywiad z rodzicami: szczegółowa rozmowa z rodzicami, zebranie informacji o rozwoju dziecka jego zachowaniu i historii, co jest kluczowe dla interpretacji wyników.
2. Badanie ADOS-2 (obserwacja): test ten jest podzielony na 5 modułów, które są dostosowane do wieku oraz poziomu komunikacji osoby badanej. Test jest prowadzony w formie interakcji i zabawy, co pozwala na ocenę spontanicznych zachowań w naturalnych sytuacjach.
3. Ocena wyników: po przeprowadzonej sesji specjalista analizuje wyniki i ocenia, czy występują zachowania charakterystyczne dla autyzmu. Test ADOS-2 jest tak skonstruowany, aby umożliwić dokładne porównanie zachowań dziecka z normami dla danej grupy wiekowej. Dzięki standaryzacji narzędzia, wyniki są obiektywne.
4. Raport pisemny: Przygotowywany jest szczegółowy raport z wynikami i rekomendacjami.
5. Konsultacja z rodzicem:Wyniki są omawiane z rodzicami/opiekunami (lub z pacjentem, jeśli jest dorosły), co pomaga zaplanować dalsze kroki terapeutyczne. 

Całość badania jest nagrywana do późniejszej analizy.

ADI-R (Autism Diagnostic Interview – Revised).

Szczegółowy, ustrukturyzowany wywiad kliniczny przeprowadzany z rodzicami lub opiekunami osoby badanej. Pozwala zebrać informacje dotyczące wczesnego rozwoju, komunikacji, relacji społecznych i zachowań powtarzalnych.

Diagnoza ADI-R obejmuje:

1. Wywiad:wywiad z rodzicami, dotyczący wczesnego rozwoju dziecka, jego funkcjonowania w
   3 kluczowych obszarach: interakcje społeczne, komunikacja i mowa, a także zakres oraz intensywność zachowań stereotypowych i ograniczeń zainteresowań.
2. Ocena odpowiedzi: na podstawie przeprowadzonego wywiadu, diagnosta koduje odpowiedzi w specjalnym arkuszu, co pozwala na przedstawienie wstępnych wyników.
3. Analiza i Diagnoza: Zespół diagnostyczny analizuje wszystkie zebrane informacje (wywiad, obserwacje, dokumentację itp.), aby postawić diagnozę
   i  zaplanować dalsze kroki.

Połączenie wyników ADOS-2 i ADI-R umożliwia rzetelną, pogłębioną ocenę oraz postawienie diagnozy zgodnie z aktualnymi kryteriami klinicznymi. Proces kończy się omówieniem wyników oraz przekazaniem szczegółowych zaleceń dotyczących dalszego wsparcia